Szukaj

Edukacja

Metody aktywizujące na lekcjach języka polskiego

2004-11-01

Katarzyna Halfar
Główne założenie metod aktywizujących to przewaga uczenia się nad nauczaniem, a więc większe zaangażowanie uczniów w proces dydaktyczny. Nauczyciel przestaje być nieomylnym ekspertem, stając się doradcą, organizatorem, partnerem.

Metoda nauczania to systematycznie i świadomie stosowany sposób postępowania nauczyciela z uczniem, prowadzący do urzeczywistnienia postawionych celów nauczania.
PODZIAŁ METOD NAUCZANIA (ZMODYFIKOWANY)
1. Metody podające [słowne]: wykład, odczyt, instrukcja, opis, pogadanka, opowiadanie.
2. Metody problemowe [poszukujące]: operatywne, aktywne.
3. Metody eksponujące [oglądowe]: pokaz, film, wysłuchanie dzieła, wystawa.
4. Metody praktyczne: modelowanie, ćwiczenia, obliczenia, projekt, eksperyment,
wywiad, obserwacja.
5. Metody programowane: praca z podręcznikiem, z komputerem, z tekstem
zaprogramowanym.
CHARAKTERYSTYKA METOD NAUCZANIA
Metody aktywne odnoszą się do postawy ucznia wobec procesu zdobywania wiedzy i doświadczenia, natomiast metody aktywizujące ilustrują sposób postępowania nauczyciela w procesie nauczania.
Główne założenie metod aktywizujących to przewaga uczenia się nad nauczaniem, a więc większe zaangażowanie uczniów w proces dydaktyczny. Nauczyciel przestaje być nieomylnym ekspertem, stając się doradcą, organizatorem, partnerem, który: objaśnia cele uczenia się i przygotowuje materiały do pracy, organizuje warsztat pracy i inicjuje sposób działania, obserwuje uczniów przy pracy i dzieli się spostrzeżeniami, pomaga w rozwiązywaniu problemów.

Najciekawsze metody aktywizujące :
1.DYSKUSJA DYDAKTYCZNA (konferencyjna, okrągłego stołu, panelowa, oceniana, "burza mózgów", metaplan, "śnieżna kula" itp.)
2.DRAMA (stop-klatka, rzeźba, rozmowa, wywiad- w roli i poza rolą, etiuda pantomimiczna, scenka improwizowana, ćwiczenia głosowe itp.)
3. AKTYWNY OPIS (porównujący, klasyfikujący, uzasadniający, wyjaśniający).
4.GRA DYDAKTYCZNA
5.STUDIUM PRZYPADKU
6.SYMULACJA DECYZYJNA (drzewko decyzyjne, rybi szkielet, prioryteów, piramida, róża diagnostyczna).
7. PRACA W GRUPACH

AD.1
DYSKUSJA DYDAKTYCZNA polega na swobodnej wymianie myśli i zdań na dany temat, umożliwia zaprezentowanie swojego stanowiska lub wypracowanie stanowiska wspólnego dla wszystkich. Podstawowe zasady dyskusji, to: wprowadzenie do dyskusji, głos w dyskusji (ustny lub pisemny), podsumowanie dyskusji.

Rodzaje dyskusji dydaktycznej :
A)PANELOWA (obserwowana) Uczniów dzieli się na 2 grupy: eksperci i słuchacze; wszyscy wybierają najlepsze rozwiązanie.
B)OCENIANA Polega na tym, że wybrani uczniowie rozważają dany problem , pozostali słuchają i oceniają ich według przygotowanych kryteriów, przebieg dyskusji podsumowuje nauczyciel.
C)BURZA MÓZGÓW Polega na umożliwieniu uczniom szybkiego gromadzenia wielu hipotez rozwiązania problemu. Przebiega w dwóch etapach: pierwszy to zgłaszanie pomysłów bez wstępnej weryfikacji, drugi to analizowanie pomysłów i wybór najlepszego.
D)METAPLAN tzw. ’’cicha dyskusja’’ Jest to graficzny zapis dyskusji w formie plakatu. Treść dyskusji uwzględnia trzy zasadnicze pytania: jak jest?, jak powinno być?, dlaczego nie jest tak, jak powinno być? Na zakończenie formułuje się wnioski końcowe.
E)DYSKUSJA PIRAMIDOWA, tzw. śnieżna kula Polega na przechodzeniu od pracy indywidualnej poprzez grupową do wypracowania stanowiska całego zespołu klasowego; dany problem uczniowie rozważają w pojedynkę, potem w dwójkach, czwórkach, ósemkach itp.
F)SŁONECZKO Uczniowie otrzymują karteczki, na których zapisują hasła skojarzone z tematem. W grupie układa się słoneczko, którego promykami są karteczki z tymi samymi hasłami.
G)MAPA MENTALNA (mapa mózgu) Jest to opracowanie problemu poprzez wykonanie rysunków, obrazów, symboli i haseł.
Umożliwia porządkowanie zagadnień i tworzenie łańcuchów ilustrujących wzajemne
związki i zależności w następujący sposób : na środku kartki rysuje się owal, w który wpisuje się propozycje lub problem główny, następnie rysuje się tzw. ulice, czyli ważne zagadnienia, które trzeba uwzględnić przy realizowaniu propozycji, potem do każdej ulicy dodaje się ulice podporządkowane, czyli zagadnienia szczegółowe związane z danym zagadnieniem głównym. Na podstawie tej mapy tworzy się tradycyjny plan działania.
H)DEBATA Polega na zbieraniu argumentów za i przeciw w dwóch grupach oraz wytypowaniu rzeczników i sekundantów, którzy starają się obalić argumenty rzecznika przeciwnej grupy. Debatę kończy głosowanie publiczności.
I)SZEśĆ MYśLOWYCH KAPELUSZY Jest to odmiana dyskusji wymagającej precyzyjnego ukierunkowania. Uczniów dzieli się na 6 grup poprzez losowanie kartek w kolorze grupy (biały, zielony, żółty, czerwony, czarny, niebieski ).
Biały kapelusz- grupa zajmuje się wyłącznie faktami, liczbami. Uczniowie nie wydają opinii, sądów, nie interpretują faktów.
Zielony kapelusz- grupa myśli twórczo, szuka nowych rozwiązań, przedstawia nowe oryginalne pomysły.
Żółty kapelusz- optymiści, którzy podkreślają dobre strony zamierzonego postępowania
i korzyści danego rozwiązania.
Czerwony kapelusz- grupa ocenia problem, kierując się emocjami.
Czarny kapelusz- pesymiści, którzy wskazują wątpliwości, błędy i niebezpieczeństwa proponowanych rozwiązań.
Niebieski kapelusz- grupa podsumowuje dyskusję (co się dało ustalić?)

AD. 2.
DRAMA to krótkie przedstawienie lub improwizacja na temat różnych sytuacji lub wydarzeń, podczas których uczniowie tworzą scenariusze, wymyślają postaci i wcielają się w ich role. Uczniowie utożsamiając się z kreowanymi postaciami, rozwiązują problemy i doznają głębokich przeżyć.
Techniki dramowe: stop-klatka, rzeźba na określony temat (grupa rzeźbi innych), wywiad w roli i poza rolą (pozostając sobą), etiuda pantomimiczna (np. mycie się), ruch naturalny i zwolniony.

AD.3
Inną metodą aktywizującą jest AKTYWNY OPIS. Polega on na opisywaniu faktów, zjawisk, obiektów lub osób na podstawie różnych źródeł informacji, co łączy się z pokazem tekstu lub filmu, fotografii, obrazu, tabeli itp.
Rodzaje aktywnego opisu :
A) WYJAśNIAJˇCY, który opisuje (wyjaśnia ) przyczyny, cechy i prawidłowości danego zjawiska.
B)KLASYFIKUJˇCY, który polega na selekcjonowaniu i porządkowaniu informacji w formie tabeli, schematu czy linii czasu.
C)UZASADNIAJˇCY, który polega na przedstawieniu argumentów uzasadniających istnienie danego zjawiska.
D)PORÓWNUJˇCY, ,który polega na przedstawieniu podobieństw i różnic.

AD.4
GRA DYDAKTYCZNA polega na tym, że nauczyciel przedstawia cele i regulamin gry, a uczniowie rywalizują ze sobą, przestrzegając reguł. Należą tu inscenizacje, ćwiczenia quizowo-turniejowe, planszowe, sytuacyjne, symulacyjne.

AD.5
Kolejną ciekawą metodą aktywizującą uczniów jest tzw. STUDIUM PRZYPADKU. Jest to analiza przypadku (zjawiska) rzeczywistego lub hipotetycznego poprzez przedstawienie elementów charakterystycznych dla niego i czynników wpływających na jego przebieg. Uczniowie rozważają skutki pozytywne i negatywne zaproponowanych rozwiązań i wybierają najlepsze propozycje.

AD.6.
Inną skuteczną metodą aktywizującą jest SYMULACJA DECYZYJNA.
Polega ona na graficznym przedstawieniu procesu podejmowania decyzji dotyczącej rozważanego zagadnienia.
Do tej metody należą:
A)DRZEWKO DECYZYJNE Forma ta ilustruje związki między wariantami rozwiązań oraz konsekwencje wyboru określonego rozwiązania. Uczniowie uzupełniają rysunek drzewa, wpisując odpowiednie hasła (Czy Zenek musiał odejść z domu? kl.VI ; Czy mama powinna rozpocząć studia?
kl.IV), określają cele i wartości związane z tą decyzją.
B)RYBI SZKIELET Jest to schemat przyczyn i skutków, który służy poszukiwaniu przyczyn powstania danego problemu i planowaniu działań zmierzających do jego rozwiązania. Jest to rysunek rybiego szkieletu z dużą głową, w którą wpisuje się problem wymagający rozwiązania, a przy ościach ryby podaje się niezbędne działania ustalone za pomocą ,,burzy mózgów’’. Następnie dzieli się klasę na tyle grup, ile powstało ości. W grupach ustala się konkretne czynności, które należy wykonać lub przyczyny wpływające na czynniki główne, następnie podsumowuje się efekty (niezbędne działania).
C) PIRAMIDA PRIORYTETÓW Polega na ułożeniu listy priorytetów (wartości) i ich hierarchizacji wg ustalonych kryteriów (ważności, wielkości itp.) od najważniejszego do najmniej ważnego. Realizacja tej metody przebiega w następujących etapach: ustalenie zagadnień do danego tematu (np. przebieg wycieczki klasowej) -10 min., podział na trzy grupy, które otrzymują plakat z piramidą i karteczki samoprzylepne, następnie grupy wybierają 10 najważniejszych aspektów do danego tematu (np. trasa, przewodnik, itp.), które zapisują na karteczkach (10 min.) i naklejają w odpowiednich miejscach- najważniejsze na górze piramidy. W ten sposób powstają trzy piramidy, z których należy stworzyć jedną (15 min.).
D)RÓŻA DIAGNOSTYCZNA Obejmuje ona diagnozowanie i ocenianie różnych zjawisk na różnych płaszczyznach. Przebiega w następujących etapach: należy ustalić czynniki warte rozpatrzenia, ułożyć po kilka pytań do każdego czynnika, ułożyć punktację dla każdej odpowiedzi, udzielić odpowiedzi i zliczyć punkty oddzielnie dla każdego czynnika, na koniec zaznaczyć uzyskaną liczbę punktów.
E) DYWANIK POMYSŁÓW Jego celem jest poszukiwanie i wybór najlepszego rozwiązania problemu. Ma następujący przebieg: postawienie problemu (zagadnienia) jako przedmiotu dyskusji, bliższe zapoznanie się z problemem poprzez objaśnianie, stawianie pytań i odpowiedzi na nie, indywidualne tworzenie pomysłów i zapisywanie po jednym na jednej karteczce samoprzylepnej, przyczepianie na przygotowanym dużym arkuszu papieru karteczek. Potem każdy uczeń przydziela swój jeden punkt rozwiązaniu, które uważa za najlepsze. Wybrane zostaje rozwiązanie z największą ilością punktów czas 15-20 min.

AD.7
Inną formą metod aktywizujących jest PRACA W GRUPACH
Przebiega ona według następujących zasad: podział klasy na grupy (do 5 osób), wybór lidera, sekretarza, sprawozdawcy i strażnika czasu w grupie, zapoznanie się z instrukcją, opracowanie zadania zgodnie z instrukcją w określonym czasie, prezentacja pracy grupy.

Zakończenie
Na lekcjach języka polskiego najczęściej stosuje się inscenizację, dramę, pracę w grupach oraz tzw. "burzę mózgów". Dzięki stosowaniu metod aktywizujących uczniowie z biernych odbiorców przeobrażają się w aktywnych uczestników procesu dydaktycznego. Zaczynają być dociekliwi, krytyczni, samodzielni, zdolni do podejmowania decyzji i rozwiązywania różnych problemów. Warto wykorzystywać je w pracy z uczniami ze względu na dużą skuteczność i atrakcyjność.

Bibliografia:
1. Bortnowski S., Alarm w sprawie metod nauczania w: "Polonistyka" 1979 nr 1,s.6-9.
2. Chwastek D.,Nowosielska E., "Jak oglądać świat w klasie 4.Poradnik dla
nauczyciela", Poznań 1999.
1. Machulska H., Drama w szkole podstawowej, Kraków 1998.
2. Nagajowa M., ABC metodyki języka polskiego,Warszawa 1990.
3. Tacher B., Praca małych grup na lekcji, Koszalin 1997.
4. Wac E. ,Metody aktywizujace ucznia w praktyce szkolnej w: "Forum
nauczycieli" 2000 nr 5, s.17- 20.


Zebrała i opracowała mgr Katarzyna Halfar

Załącznikiem do artykułu jest scenariusz lekcji języka polskiego "Gość w dom -telewizor milczy".


Szukaj podobnych artykułów:
JĘZYK POLSKI
reklama
Wczytywanie...Dodaj komentarz >>
reklama

Inne artykuły w serwisie Edukacja

Kurs komputerowy Internet 55+

2014-08-29

Kurs w raciborskiej bibliotece przeznaczony jest dla osób po 55 roku życia, które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z komputerem lub chcą poszerzyć swoje wiadomości i umiejętności.

Eksperymenty w glinie i na szkle. Warsztaty plastyczne

2014-08-29

Przez cały tydzień rozwijali swoją wyobraźnię i technikę artystyczną. W Strzesze odbyły się warsztaty plastyczne.

Podpisywanie umów

2014-08-28

Zapraszamy Rodziców na podpisywanie umów, w dniu 1 września 2014r. w godzinach od 7.00 do 8.00 oraz od 11.30 do 15.15

Lato z biblioteką. W krainie "zielonego złota"

2014-08-26

W ostatnią w tym roku podróż do Ameryki Południowej uczestnicy Lata z biblioteką wybrali się do Urugwaju i Paragwaju.

Zmiana terminu wizyty minister Edukacji Narodowej

2014-08-26

Joanna Kluzik - Rostkowska odwiedzi Raciborską szkołę podstawową nr 15.

Ostatnio komentowane artykuły
Polecane artykuły na forum
reklama
reklama
Promowane firmy

Na skróty

> o wydawnictwie - reklama w mediach - praca - kontakt <
Copyright © 2001 - 2014 Raciborskie Media  Raciborskie Media