Samorząd

A. Hajduk: Cieszę się, że możemy z pracami ruszyć tak na poważnie

2008-06-17

We wtorek 17 czerwca odbyła się konferencja poświęcona rozpoczęciu prac remontowych raciborskiego zamku.

Zamek w Raciborzu należy do najcenniejszych zabytków województwa śląskiego. Stoi na miejscu grodu plemienia Golężyców z IX w. W 1108 r. został zajęty przez wojska księcia polskiego Bolesława Krzywoustego i włączony w granice monarchii Piastów. Stał się siedzibą polskiego kasztelana.

W II pół. XII w. centrum władzy Mieszka, syna Władysława II Wygnańca, twórcy księstwa opolsko-raciborskiego, pana na Krakowie i dzielnicowego władcy Polski. W tym czasie działała tu książęca mennica. Począwszy od XIII w., już za rządów księcia Kazimierza, wał drewniane ziemny dawnego grodu zastępowano gotyckimi murami obronnymi. W 1241 r. zamek oparł się najazdowi Mongołów. Pod koniec XIII w. dziedziniec miał już murowaną zabudowę. Obok domu zamkowego stanęła gotycka kaplica p.w. św. Tomasza z Canterbury, przy której biskup wrocławski Tomasz II ufundował kolegiatę.

Pierwsza połowa XIV w. to okres świetności zamku. Potem, po śmierci ostatniego raciborskiego Piasta Leszka, jego znaczenie malało. Kolejni władcy księstwa z rodu Przemyślidów z rzadka tu rezydowali. Po śmierci w 1532 r. księcia Jana Dobrego opolskiego, ostatniego Piasta - pana na Raciborzu, w posiadanie zamku wszedł margrabia Jerzy Pobożny Hohenzollern, brat ostatniego wielkiego mistrza krzyżackiego w Prusach, Albrechta. Formalnie zamek był wówczas własnością króla Czech a jednocześnie cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Monarcha oddawał jednak swoje raciborskie dobra w zastaw bądź dzierżawę różnych możnym rodom. Panami na raciborskim zamku byli m.in. polscy Wazowie.

Najbardziej dla podupadającej budowli zasłużyli się Oppersdorffowie, którzy ją odnowili, a w 1683 r. gościli tu podążającego pod Wiedeń króla Jana III Sobieskiego.
Z początkiem XIX w. zamek stał się własnością książąt von Ratibor. W 1858 r. doszczętnie spłonął po czym został odbudowany. Wzniesiono wówczas również nowy browar parowy (poprzedni istniejący już przed 1532 r., wzmiankowany w urbarzu dóbr zamkowych w 1567 r.). Z II wojny światowej zamek wyszedł bez większego uszczerbku.

-Racibórz potrzebuje symbolu, ale symbolu, który żyje. Niech będzie nim zamek - powiedziała podczas konferencji Gabriela Lenartowicz, była sekretarz powiatu

W czasach PRL-u nie był należycie utrzymywany, w efekcie czego znaczna część zabudowy popadła w ruinę. Obecnie w Starostwie Powiatowym trwają przygotowania do odbudowy, na które pozyskano pieniądze z Unii Europejskiej. Ma tu być Centrum Dziedzictwa Kulturowego Bramy Morawskiej.

- Nigdy w historii środki przeznaczane na remont zamku nie były na tyle duże, by zająć się nim na poważnie - mówił Andrzej Żółty, prezes Raciborskiego Przedsiębiorstwa Inwestycyjnego

Na zamku zachowała się XIII-wieczna kaplica św. Tomasza, zwana perłą górnośląskiego gotyku, XIV- wieczny dom zamkowy, słodowania z XIX w., średniowieczne partie murów obronnych (najlepiej widoczne od strony zachodniej), budynek bramny z XV w./XVI w. oraz czynny do dziś browar książęcy.

Legenda głosi, że z zamku prowadzi tajemne przejście pod Odrą do klasztoru sióstr dominikanek (dziś Muzeum przy ul. Gimnazjalnej), a pod dziedzińcem zakopano ogromny skarb.

17 czerwca rozpoczął się kolejny etap w historii raciborskiego Zamku. Dzięki funduszom pozyskanym z Unii Europejskiej oraz środkom budżetu powiatu rozpocznie się I etap prac remontowych.

Rektor raciborskiej PWZS Michał Szepelawy ma nadzieję, że na odrestaurowanym zamku nie zabraknie miejsca dla instytutu sztuki uczelni

Odbudowa i uruchomienie kompleksu zamkowego przewiduje remont i adaptację Budynku Bramnego na centrum organizacji imprez zamkowych, remont i adaptację Budynku Mieszkalnego na cele wystawiennicze i naukowe, m.in. pracownie artystyczne np. dla Instytutu Sztuki PWSZ, historyczne, przyrodnicze - Brama Morawska, rewaloryzację dziedzińca i adaptację na potrzeby spektakli i koncertów plenerowych wraz z wyposażeniem oraz wykonanie elewacji i roboty zabezpieczające.

Koncepcja architektów przewiduje kolejno:

w Budynku Bramnym:

- parter - centrum informacji turystycznej, kasa, sklep z pamiątkami

- I piętro - pomieszczenia biurowe dla pracowników obsługujących działalność kulturalną na Zamku;

na dziedzińcu:

- miejsce do organizowania imprez plenerowych, koncertów, spektakli, kina letniego, itp.

w Budynku Mieszkalnym (Dom Książęcy):

- piwnice - pomieszczenia dla gastronomii,

- parter - pomieszczenia wystawienniczo-ekspozycyjne, pod klatką schodową - sala projekcyjna,

- I piętro - sale warsztatowe, dydaktyczne dla społecznych instytucji kulturotwórczych,

- poddasze - m.in. centrum konferencyjne (duża sala do 170 osób);

w Budynku Słodowni:

- bardzo elastyczna możliwość przydzielenia funkcji użytecznych m.in.: kawiarenka jazzowa, sale ćwiczeń i warsztatów, pomieszczenia naukowe wraz z biblioteką naukową.

Wszystkie budynki będą dostosowane dla potrzeb osób niepełnosprawnych.

- Nie wyobrażam sobie, że mogłoby tu zabraknąć raciborskich studentów - zapewnia starosta Hajduk

Nakłady inwestycyjne ogółem na realizację projektu oszacowano na kwotę 23,6 mln zł brutto. Przedsięwzięcie realizowane będzie od czerwca tego roku do końca 2010 roku.